Wednesday، June 11، 2008                                                                          مراقبه جمعي

 اين موقعيت ذهني هر چه هست، بداعت دارد। چرا كه هميشه ما خود را در موقعيت معكوس يافته‌ايم و بر اين باور بوده‌ايم كه خبرها و نظرهايي هست كه ما به دليل سانسور خبري و اطلاعاتي از آنها غافليم. رئيس جمهور در منظرگاه بديعي كه خلق مي‌كند، فضايي مي‌گشايد كه براي مطالعه و نكته سنجي بسيار مناسب است.

وي در مصاحبه‌اي كه شب پيش از تلويزيون انتشار يافت،‌ ملت آلمان را فراخواند كه اگرهم مرتكب جرمي در زمينه يهوديان شده‌اند نبايد اينهمه وجدان معذب داشته باشند। اولاً در اصل قضيه ترديد وجود دارد. دوم اينكه از اين قبيل رخدادها اولين بار نيست كه اتفاق مي‌‌افتد. اما مهم‌تر از همه،‌ اظهار شگفتي ايشان بود نسبت به مراسمي كه هر ساله در آلمان به مناسبت كشتار و اعمال خشونت آلماني‌ها عليه يهوديان برگزار مي‌شود. گويي دست پنهاني هست كه مردم ساده دل آلمان را هر ساله به ياد سياهي‌ها و تباهي‌هاي پيشين مي‌اندازد. ايشان افزود،‌ همه به ملت‌هاي خود اميد مي‌دهند و خاطرات خوب گذشته را مرتب يادآوري مي‌كنند. اين چه كاري است ذهن يك ملت را هر ساله با خاطرات تيره پيشين مي‌آلائيد. ‌ (همه مطالب نقل به مضمون از گفته‌هاي ايشان است)

رئيس جمهور در موقعيت بديعي كه خلق كرده بود،‌ گويي امري را از ناخودآگاه جمعي ما به عرصه خودآگاه مي‌آورد। راست مي‌گفت. ما تا كنون چنين بوده‌‌ايم. هميشه خاطرات تلخ و تيره گذشته را به سرعت فراموش و انكار كرده‌ايم. هر يك در زواياي تاريخ گذشته خود جستجو كرده‌ايم، چيزي را از انبار تاريخي درآورده‌ايم و به آن فخر فروخته‌ايم.

چنين بوده است كه ما هميشه به گذشته برساخته خود فخر فروخته‌ايم و فخر به آن گذشه به اندازه‌اي رضايت بخش بوده است كه چندان دلنگران فردا نباشيم।

نفت هم كه الحمدالله داريم خيلي ضرورتي براي نگراني نيست।

اما آنها كه به جاي فخرهاي گذشته به اشتباهات گذشته انديشيده‌اند، به طور طبيعي بيشتر از ما نگران آينده‌اند। نگران آينده‌اي كه جبران مافات گذشته باشد.

ما جز مدح و ثناي گذشته خويش، هيج مجرايي براي بازانديشي نسبت به گذشته نگشوده‌ايم। مدح و ثناي گذشته هم كه توام با هيچ نقد و ارزيابي عقلاني نباشد بدل به كليشه مي‌شود و كليشه هم به تدريج خشك مي‌شود و به نسيمي از خاطرها برمي‌خيزد. چنين است كه ما اصولاً فاقد خاطره‌هاي موثر از گذشته‌ايم. يك ملت تاريخي‌ هستيم با پيشنه‌اي دراز دامن. اما به خلاف بسياري ديگر از ملل جهان،‌ اين پيشينه به دليل رويكرد ما،‌ به جاي آنكه يار ما باشد،‌ بار ماست.

پيش از آقاي احمدي نژاد به راستي به اين نكته نيانديشيده بودم كه چقدر تامل برانگيز و قابل تحسين است اقدام آلماني‌ها: به جاي صرفاً بزرگداشت افتخارات پيشين، يادآوري گناهان گذشته و به خاطر سپاري آنها। تكرار و تكرار استغفار به دليل گناهاني كه پيش از اين به نحو جمعي مرتكب شديم. به نظرم آمد به راستي چقدر نيازمند اين قبيل مناسك هستيم.

فراموشي گناهان، توليد فضايي مملو از چرك و كثافت غفلت است كه همه ارزش‌هاي مثبت و درخشان يك قوم را نيز در خود مستخيل مي‌كند।

مگر مراقبه كه علماي اخلاق اسلامي مي‌گويند به چه معناست। مراقبه به معناي يادآوري گناهان و خطاهاي نفس است براي جلوگيري از فراموشي خود. با حربه مراقبه است كه همواره كم و كيف و اندازه و حد آدمي پيش چشم مومن حاضر است. چرا يك ملت نيازمند مراقبه نباشد. با حربه يادآوردن گناهان پيشين است كه به راستي خود را فراموش نخواهيم كرد. كمي‌ها و كاستي‌ها،‌ داشته‌ها و نداشته‌هاي خود را در ذهن خواهيم داشت و حركتي معقول‌تر پيش روي نسل‌هاي بعدي خواهيم گشود.

ما ملت ايران نيز دز كنار افتخارات،‌نيازمند مناسكي جمعي براي يادآوري گناهان تاريخي خود هستيم। نمي‌گويم گناهاني كه در طول حيات تاريخي خود مرتكب شده‌ايم. دست كم گناهاني كه طي سي سال گذشته و پس از انقلاب مرتكب شده‌ايم. گناهاني كه كم و بيش همه در آن حضور داشته‌ايم يا گناهاني كه اقشار خاص بيشتر در آن محوريت داشته‌اند. بايد به يادآورد. استغفار كرد و مانع از غفلت جمعي از آنها شد. والا در چرك و كثافت ناشي از فراموشي و غفلت جمعي، همه سرمايه‌هاي ملي‌مان نابود خواهد شذ.

در پرتو يادآوري و تذكر نسبت به پيشنه‌هاي تلخ و غير اخلاقي،‌ مي‌توان از ارزش‌ها نيز سخن گفت و افتخارات گذشته را نيز با اطمينان در ذهنيت و خاطرات نسل جديد نشانيد.